Po śmierci męża środki zgromadzone w OFE nie zawsze trafiają do wdowy w formie przelewu na konto. Część może zostać przekazana na jej rachunek emerytalny, a gotówka przysługuje przede wszystkim z pozostałej części środków, jeśli żona została wskazana przez zmarłego albo dziedziczy po nim. Wyjaśniam, od czego zależy wypłata, jakie dokumenty przygotować, ile można czekać i z jakim podatkiem trzeba się liczyć.
Najważniejsze jest rozdzielenie części małżeńskiej od dziedziczonej
- Połowa środków objętych wspólnością majątkową trafia na rachunek OFE lub subkonto ZUS żony, a nie do ręki.
- Pozostała część może zostać wypłacona przelewem, jeżeli żona została wskazana jako osoba uprawniona.
- Brak wskazania osoby oznacza, że środki wchodzą do masy spadkowej.
- Jeżeli mąż miał OFE i subkonto w ZUS, procedurę rozpoczyna się w OFE.
- Bezpośrednia wypłata pieniężna jest co do zasady pomniejszana o 19% podatku.
Czy pieniądze z OFE po śmierci męża dostanę do ręki
Nie zawsze. Jeżeli w chwili śmierci mąż pozostawał z żoną we wspólności majątkowej, połowa środków zgromadzonych w OFE w czasie trwania tej wspólności jest przekazywana transferem na rachunek żony w OFE. Wypłata transferowa oznacza przeliczenie środków na jednostki zapisane na rachunku małżonki, a nie przelew gotówki.
Gotówka może dotyczyć drugiej części środków. Warunkiem jest wskazanie żony przez męża jako osoby uprawnionej albo uzyskanie przez nią statusu spadkobiercy. W takim przypadku środki mogą zostać wypłacone jednorazowo lub w ratach rozłożonych na okres nie dłuższy niż 2 lata.
| Rodzaj środków | Co może otrzymać żona | Czy możliwa jest wypłata na konto |
|---|---|---|
| Część OFE objęta wspólnością majątkową | Transfer na rachunek żony w OFE | Nie w standardowym trybie |
| Pozostała część OFE, gdy żona została wskazana | Wypłata jednorazowa albo raty | Tak |
| Pozostała część OFE bez wskazanej osoby | Udział w spadku po potwierdzeniu dziedziczenia | Tak, po spełnieniu formalności |
| Środki z subkonta ZUS objęte wspólnością | Transfer na subkonto żony | Nie w formie gotówkowej |
Przykład jest prosty. Jeżeli na rachunku znajduje się 100 000 zł i całość została zgromadzona w czasie wspólności majątkowej, około 50 000 zł może zostać przekazane na rachunek emerytalny żony. Pozostałe 50 000 zł trafi do osób wskazanych przez męża albo do spadkobierców. To pokazuje, dlaczego samo bycie żoną nie daje automatycznie prawa do całej kwoty w gotówce.
Wspólność majątkowa i wskazanie osoby decydują o podziale
Wspólność majątkowa nie obejmuje wszystkiego
Automatyczny transfer na rachunek żony dotyczy środków, które były objęte małżeńską wspólnością majątkową. Zwykle chodzi o kwoty odkładane w czasie małżeństwa przed ustanowieniem rozdzielności majątkowej. Jeżeli mąż miał intercyzę, środki sprzed ślubu albo część zgromadzoną już po ustanowieniu rozdzielności, ta część może nie podlegać automatycznemu podziałowi na rzecz żony.
Decydujące znaczenie ma nie tylko data śmierci, ale także okres, w którym powstawały środki. Dlatego przy rozdzielności majątkowej OFE może poprosić o dokument potwierdzający ustrój majątkowy. Ja nie zakładałbym z góry, że żonie należy się dokładnie połowa całego salda, dopóki fundusz nie ustali, jaka część podlegała wspólności.
Przeczytaj również: Dziedziczenie ustawowe: Jak obliczyć udziały w spadku?
Wskazanie osoby uprawnionej omija zwykłe dziedziczenie
Członek OFE może wskazać jedną lub kilka osób, które otrzymają środki niewykorzystane na transfer dla małżonka. Może wskazać żonę, dzieci albo inne osoby fizyczne i określić ich udziały procentowe. Jeżeli udziałów nie określono, przyjmuje się co do zasady, że są równe.
Jeśli mąż nie wskazał nikogo, pozostała część środków wchodzi do spadku. Wtedy potrzebne będzie prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Sam akt zgonu nie wystarczy do wypłaty tej części.Jak załatwić wypłatę krok po kroku
- Ustal, czy mąż był członkiem OFE. Informację można znaleźć w korespondencji z funduszem, dokumentach emerytalnych albo uzyskać w ZUS, jeśli ma się interes prawny i dokument potwierdzający dziedziczenie.
- Złóż wniosek do właściwego OFE. Jeżeli mąż miał jednocześnie OFE i subkonto w ZUS, to właśnie fundusz rozpoczyna podział środków.
- Przygotuj podstawowe dokumenty. Najczęściej potrzebne są akt zgonu, dokument tożsamości, odpis aktu małżeństwa oraz dokument dotyczący wspólności lub rozdzielności majątkowej.
- Jeśli nie ma wskazanej osoby, dołącz dokument spadkowy. Fundusz może wypłacić pieniądze spadkobiercom dopiero po potwierdzeniu ich praw.
- Sprawdź także subkonto ZUS. Po podziale w OFE fundusz przekazuje ZUS informację o osobach uprawnionych i ich udziałach. ZUS dokonuje później odpowiedniego podziału środków zapisanych na subkoncie.
Jeżeli mąż nie był już członkiem OFE, a miał wyłącznie subkonto w ZUS, wniosek składa się bezpośrednio w ZUS, zwykle na formularzu USS. W takiej sytuacji ZUS nie wypłaca środków automatycznie. Trzeba samodzielnie złożyć wniosek, nawet jeśli urząd posiada informację o śmierci ubezpieczonego.
Nie ma potrzeby korzystania z płatnej firmy pośredniczącej. W wielu przypadkach wystarczy wniosek, dokumenty i pomoc pracownika ZUS albo OFE. Pośrednik może być przydatny przy skomplikowanym sporze spadkowym, ale przy prostym podziale często oznacza tylko dodatkowy koszt.
Ile trwa wypłata i ile pieniędzy rzeczywiście trafi na konto
W przypadku wypłaty z OFE fundusz przekazuje środki osobie wskazanej w terminie do 3 miesięcy od przedstawienia dokumentu potwierdzającego jej tożsamość. Wypłata nie powinna nastąpić wcześniej niż po miesiącu od dostarczenia kompletu wymaganych dokumentów.
Jeżeli podział subkonta ZUS wynika z informacji przekazanej przez OFE, ZUS ma co do zasady 3 miesiące na podział i wypłatę środków od otrzymania zawiadomienia o podziale. W praktyce całe postępowanie może trwać dłużej, ponieważ najpierw trzeba ustalić uprawnionych i zakończyć czynności w OFE.
Bezpośrednia wypłata pieniężna z OFE lub subkonta jest co do zasady obciążona 19-procentowym zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Jeżeli więc do wypłaty brutto kwalifikuje się 20 000 zł, kwota przekazana na konto może wynieść około 16 200 zł. Transfer na rachunek emerytalny żony nie jest tym samym co wypłata gotówkowa i nie należy go przeliczać tak, jak zwykłego przelewu.
Ten podatek jest odrębną kwestią od podatku od spadków i darowizn. Przy dziedziczeniu innych składników majątku mogą obowiązywać dodatkowe zasady i zwolnienia, ale wypłatę z OFE trzeba analizować według przepisów regulujących fundusze emerytalne.
Co się zmienia, gdy mąż już pobierał emeryturę
Jeżeli mąż zmarł po przejściu na emeryturę, nie zawsze rozlicza się pełne saldo tak samo jak w przypadku osoby aktywnej zawodowo. W określonych warunkach może pojawić się wypłata gwarantowana z subkonta ZUS.
Przysługuje ona osobom wskazanym przez emeryta, a gdy nikogo nie wskazał, może przypaść małżonkowi pozostającemu ze zmarłym we wspólności majątkowej albo spadkobiercom. Istotny jest termin. Śmierć musi nastąpić w ciągu 3 lat od miesiąca pierwszej wypłaty emerytury docelowej. To odrębny tryb i nie należy utożsamiać go z wypłatą całych pieniędzy zgromadzonych wcześniej w OFE.
Renta rodzinna oraz renta wdowia także nie są wypłatą środków z OFE. Są osobnymi świadczeniami, do których prawo zależy od spełnienia ustawowych warunków i złożenia oddzielnego wniosku.
Najpierw ustal, czy należy Ci się transfer czy gotówka
Najbezpieczniej zacząć od odpowiedzi na trzy pytania: czy mąż miał OFE, czy między małżonkami istniała wspólność majątkowa oraz kogo wskazał jako osobę uprawnioną. Dopiero te informacje pozwalają ocenić, jaka część środków trafi na rachunek emerytalny, a jaka może zostać wypłacona przelewem.
Nie odkładałbym też sprawy tylko dlatego, że przepisy nie przewidują krótkiego terminu na złożenie wniosku do ZUS. Wcześniejsze zebranie aktu zgonu, aktu małżeństwa i dokumentów spadkowych ogranicza ryzyko pominięcia środków. W tej sprawie najważniejsze jest nie samo pytanie, czy pieniądze dostaniesz do ręki, lecz ustalenie, z jakiego tytułu i w jakiej formie Ci się należą.
